Uit een nieuw onderzoek van de University of California Riverside blijkt dat zwarte en latino-tieners aanzienlijk sterkere vaardigheden op het gebied van digitale geletterdheid vertonen dan hun blanke leeftijdsgenoten als het gaat om het herkennen van en reageren op racistisch geladen desinformatie online. Deze bevinding daagt eerdere aannames uit en benadrukt de cruciale rol van geleefde ervaring bij het ontwikkelen van deze vaardigheden.
Het desinformatielandschap en waarom het ertoe doet
De verspreiding van valse verhalen en racistische propaganda op sociale mediaplatforms zoals X (voorheen Twitter) en AI-gestuurde tools zoals ChatGPT heeft een giftige digitale omgeving gecreëerd. Dit is niet alleen een kwestie van geïsoleerde incidenten; de verspreiding van desinformatie erodeert het vertrouwen in instellingen, voedt sociale verdeeldheid en kan aanzetten tot schade in de echte wereld. De bevindingen van het onderzoek zijn nu bijzonder relevant, omdat Amerikaanse scholen te maken krijgen met tegenslag vanwege het onderwijzen over kritische rassentheorie, waardoor er een leemte ontstaat in het formele onderwijs over raciale aspecten van online manipulatie.
Belangrijkste bevindingen uit het onderzoek
Onderzoekers Avriel Epps en Brendesha Tynes analyseerden het digitale gedrag van meer dan 100 zwarte, latino en blanke adolescenten en volgden hoe zij omgingen met racegerelateerde inhoud. De resultaten lieten een duidelijk patroon zien:
- Zwarte en Latino tieners hadden meer kans om valse of racistische beweringen te identificeren.
- Ze hebben informatie actief geverifieerd bij geloofwaardige bronnen voordat ze deze deelden.
- Ze reageerden op desinformatie met op feiten gebaseerde correcties.
Dit fenomeen, genaamd ‘Critical Race Digital Literacy’ (CRDL), is niet het resultaat van aangeboren intelligentie, maar eerder het cumulatieve effect van het navigeren in een wereld waar raciale micro-agressies en systemisch racisme alledaags zijn.
“Ze hebben deze cruciale vaardigheden ontwikkeld op basis van hun ervaringen met het omgaan met online racisme, niet noodzakelijkerwijs via onderwijs op school.” – Avriel Epps, universitair docent aan UC Riverside
Waarom het bestaande onderwijs er niet in slaagt het probleem aan te pakken
Traditionele mediageletterdheidsprogramma’s op scholen gaan vaak voorbij aan de raciale dimensie van desinformatie. Dit is een kritische vergissing, aangezien blanke tieners, die minder vaak het doelwit zijn van digitaal racisme, niet hetzelfde niveau van waakzaamheid hebben ontwikkeld. Ze hoefden simpelweg niet zo bewust of onderscheidend te zijn.
Het onderzoek onderstreept dat geleefde ervaringen krachtige opvoeders zijn. Zwarte en Latino tieners hebben geleerd ‘hyperwaakzaam’ te zijn in digitale ruimtes, waarbij ze informatie voortdurend beoordelen op vooringenomenheid en onnauwkeurigheid.
Implicaties voor docenten
Het onderzoeksteam benadrukt dat cultureel responsieve pedagogie essentieel is voor alle disciplines, inclusief digitale geletterdheid. Simpel gezegd: als onderwijs effectief wil zijn, moet het de realiteit van het leven van de leerlingen weerspiegelen.
De auteurs van de studie pleiten voor het integreren van lessen over CRDL in de schoolcurricula, waarbij ze erkennen dat zwarte en latino-jongeren dit werk al voor hun gemeenschap uitvoeren. Het doel is niet om nieuwe vaardigheden op te leggen, maar om bestaande sterke punten te erkennen en erop voort te bouwen.
Uiteindelijk benadrukt dit onderzoek de behoefte aan een genuanceerder begrip van digitale geletterdheid, waarbij wordt erkend dat effectieve navigatie door online ruimtes niet alleen technische vaardigheden vereist, maar ook een kritisch bewustzijn van sociale en raciale dynamiek.
